Kuyumcu Terimleri Sözlüğü

Altın, Saflık ve Ayar

Bir altın ürünün değeri, önce ne kadar saf altın içerdiğiyle belirlenir. Aşağıdaki terimler bu saflığı ve saflığın nasıl ölçüldüğünü anlatır.

Has altın

Saflığı çok yüksek, ticarette saf kabul edilen altındır; genellikle 995/1000 ve üzeri saflıktaki altın için kullanılır. Kuyumcu hesaplarının ortak paydasıdır: farklı ayarlardaki ürünler, “kaç gram has altına denk geliyor” sorusuyla aynı ölçüye indirgenir. Ayrıntı için has altın ekranı kılavuzuna bakabilirsiniz.

Ayar

Altının saflık birimidir. 24 ayar saf altını ifade eder; 22 ayar 916/1000, 18 ayar 750/1000, 14 ayar ise 585/1000 saflığa karşılık gelir. Türkiye’de takı ve ziynet ürünlerinde en yaygın ayar 22’dir.

Milyem

Saflığın binde cinsinden ifadesidir: 22 ayar için 916, 18 ayar için 750 gibi. Günlük kuyumculuk dilinde milyem, işletmenin alış ve satışta uyguladığı katsayı anlamında da kullanılır; bu katsayı işçilik ve kâr payını içerebildiği için saflık değerinden farklı olabilir. Milyem ve has hesaplama yazısında örnekle anlatılıyor.

Külçe altın

İşlenmemiş, standart saflıkta dökülmüş altındır. Takı değildir; işçilik taşımaz, bu yüzden fiyatı doğrudan saf altın değerine yakın seyreder.

Gram altın

Bir gram altının piyasadaki karşılığıdır. Fiyat ekranlarında ve hesaplarda temel birim olarak kullanılır; ziynet ve takı fiyatları da çoğu zaman gram altın üzerinden türetilir.

Gümüş

Altından bağımsız fiyatlanan ayrı bir kıymetli madendir; kendi gram fiyatı, kendi ayar ve stok mantığı vardır. Kuyumcu gümüş fiyat takibi sayfasında ayrıntılı ele alınıyor.

Ziynet Altınları

Ziynet altınları, takı ve hediyelik amaçla basılmış standart altın sikkelerdir. Vitrinde ve fiyat ekranında en çok sorulan kalemlerdir.

Ziynet altın

Çeyrek, yarım, tam, ata ve benzeri, standart ağırlıkta basılmış altın sikkelerin ortak adıdır. Gram altından farklı olarak adet üzerinden alınıp satılır ve her birinin kendi piyasa fiyatı vardır.

Çeyrek, yarım ve tam altın

Aynı ailenin üç ağırlığıdır: yarım altın iki çeyreğe, tam altın iki yarıma karşılık gelir. Fiyatları da bu orana yakın seyreder; aradaki küçük farklar arz‑talep ve işçilikten kaynaklanır.

Ata altın

Cumhuriyet altını olarak da bilinen, tam altınla yakın ağırlıkta basılmış sikkedir. Piyasada ayrı bir kalem olarak fiyatlanır.

Beşli altın (Ata 5)

Beş adet ata altını büyüklüğünde tek parça olarak basılan sikkedir; halk arasında “beşibiryerde” denir. Sistemde ayrı bir emtia olarak izlenir.

Gremse altın

Ata ailesinden, tam ile beşli arasında bir ağırlıkta basılan sikkedir. Ayrı bir fiyat kalemi olarak takip edilir.

Eski ve yeni basım farkı

Aynı ziynet kaleminin eski tarihli ve güncel basımı piyasada farklı fiyatlanır. Bu yüzden fiyat listelerinde “ESKİ ÇEYREK” ve “YENİ ÇEYREK” gibi ayrı satırlar bulunur. Pazaryeri veya web sitesi entegrasyonlarında ürünü yanlış basıma bağlamak, satış fiyatının hatalı çıkmasına yol açar.

Ölçü, Tartı ve Hesap

Bu terimler, tartıdan çıkan sayının nasıl gerçek değere dönüştüğünü anlatır.

Gramaj

Bir ürünün gram cinsinden ağırlığıdır. Ziynet ürünlerinde ürünün kendi standart ağırlığını, takıda ise tartılan ağırlığı ifade eder.

İşçilik

Ürünün içerdiği altın değerinin üzerine eklenen üretim ve emek bedelidir. Gram başına tutar olarak veya yüzde olarak uygulanabilir; satış fiyatı ile ham altın değeri arasındaki farkın başlıca kaynağıdır.

Dara

Tartımda ürüne ait olmayan ağırlıktır: kutu, zincir kilidi, taş veya benzeri parçalar. Altın karşılığı hesaplanırken düşülür.

Fire

Eritme, döküm veya işleme sırasında oluşan ağırlık kaybıdır. Hurda alımında ve üretimde hesaba katılır.

Has karşılığı

Bir ürünün ağırlığının saflık oranıyla çarpılmasıyla bulunan, saf altın cinsinden değeridir. Farklı ayarlardaki ürünlerin tek bir ölçüyle toplanmasını sağlar.

Fiyat ve Piyasa

Ekranda görünen rakamların ne anlama geldiğini bu terimler tanımlar.

Alış ve satış fiyatı

Alış, işletmenin müşteriden satın alırken verdiği fiyattır; satış ise müşteriye satarken uyguladığı fiyattır. Fiyat ekranlarında iki değer yan yana gösterilir.

Makas

Alış ile satış fiyatı arasındaki farktır. İşletmenin kâr payını ve piyasa riskine karşı payını birlikte içerir.

Rayiç

Bir kıymetin belirli bir andaki piyasa değeridir. Değerleme, sigorta ve muhasebe kayıtlarında kullanılır.

Emtia

Takip edilen kıymet türünün sistemdeki adıdır: has altın, gram altın, 22 ayar, çeyrek, gümüş, döviz gibi. Her emtianın kendi fiyatı, kendi stok bakiyesi ve kendi ayarları bulunur.

Sarrafiye

Altın ve döviz alım satımı yapan işletme ve bu faaliyetin adıdır. Sarrafiye alış satış programı yazısında kuyumculukla farkı anlatılıyor.

Fiyat ekranı ve pano

Mağazada müşteriye dönük gösterilen, canlı fiyatları yansıtan ekrandır. Canlı altın fiyat ekranı sayfasında kurulumu anlatılıyor.

Belge ve Mevzuat

Kuyumcunun her gün karşılaştığı belge türleri ve yükümlülükler.

Özel matrah

Altın ve altın içeren ziynet eşyalarının tesliminde KDV’nin, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplandığı yöntemdir; dayanağı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 23. maddesidir. Uygulamada verginin işçilik ve kâr farkı üzerinden hesaplanması sonucunu doğurur. Kuyumcuda özel matrah yazısında örneklerle açıklanıyor.

Gider pusulası

Vergi mükellefi olmayan kişilerden yapılan alımlarda düzenlenen belgedir. Kuyumcuda, vatandaştan altın veya hurda alındığında kullanılır; elektronik ortamda düzenlenen türüne e‑Gider Pusulası denir.

e‑Fatura

Elektronik fatura sisteminde kayıtlı mükellefler arasında düzenlenen faturadır; alıcı da sistemde kayıtlıysa bu yol kullanılır.

e‑Arşiv fatura

Alıcının elektronik fatura sisteminde kayıtlı olmadığı durumlarda düzenlenen elektronik faturadır. Kuyumcu e‑Fatura ve e‑Arşiv sayfasında ikisinin farkı anlatılıyor.

MASAK

Mali Suçlar Araştırma Kurulu’nun kısaltmasıdır. Kıymetli maden ticareti yapan işletmeler, belirli tutarın üzerindeki işlemlerde kimlik tespiti yapmak ve şüpheli işlemleri bildirmekle yükümlüdür. MASAK uyum ve kimlik kaydı sayfasında süreç anlatılıyor.

Kimlik tespiti

İşlemi yapan kişinin kimlik bilgilerinin belgeye ve kayda alınmasıdır. Belge kesiminde eksik kimlik bilgisi, belgenin düzenlenememesinin en sık nedenlerinden biridir.

Stok, Etiket ve Cari

Mağaza içi takibin terimleri.

Barkod ve etiket

Her ürüne takılan, ürünün ayarını, gramajını ve işçiliğini taşıyan kimlik kartıdır. Okutulduğunda ürün bilgisi doğrudan satış ekranına gelir. Barkod ve etiket sistemi sayfasında ayrıntısı var.

Etiketli ürün

Barkodu basılmış, tek tek takip edilen üründür. Etiketsiz ürünler ise gram havuzu olarak toplu izlenir; ikisinin stok mantığı farklıdır. Stok yönetimi sayfasında karşılaştırılıyor.

Cari hesap

Müşteri veya tedarikçiyle olan alacak‑verecek kaydıdır. Kuyumcuda hem tutar hem gram cinsinden izlenebilir. Cari hesap takibi sayfasına bakabilirsiniz.

Veresiye

Bedelin sonradan tahsil edilmek üzere yapılan satıştır. Cari hesapta alacak olarak izlenir.

Hurda altın

Kullanılmış, geri dönüşüme girecek takı ve altındır. Alımında ayar tespiti, dara ve fire hesaba katılır.

Sıkça Sorulan Sorular